Hoefbevangenheid

Acute hoefbevangenheid is een spoedgeval. Alle paarden kunnen hoefbevangen worden, al zijn bepaalde rassen gevoeliger dan anderen.

Hoefbevangenheid ontstaat door een verstoring van de bloedsomloop in de hoef. Door samentrekking van, en bloedpropvorming in, de bloedvaatjes hoopt zich zoveel bloed op in het gebied tussen de hoefwand en het hoefbeen dat de verbinding tussen beiden verloren gaat. Hierdoor zakt het hoefbeen uit de hoornschoen en komt op de hoornzool, met hevige pijn tot gevolg.

Oorzaak

In het verleden werd vaak gedacht dat hoefbevangenheid een vorm van eiwitvergiftiging was. Tegenwoordig weten we echter dat niet het eiwit in het jonge gras de boosdoener is, maar de suikers in het (jonge) gras. De ziekte wordt vooral gezien bij de combinatie van prachtig zonnig weer overdag en erg koude nachten met zelfs nachtvorst. Normaal vormt jong gras overdag onder invloed van zonlicht suikers. Deze worden gedurende de nacht opgebruikt om eiwitten en celwanden te produceren zodat het gras groeit. Door de koude nachten na de zonnige dagen (mn in het voor- en najaar) worden deze suikers 's nachts niet omgezet in eiwit en celwanden. Daardoor zit er 's morgens nog steeds veel suiker in het gras. In de daarop volgende zonnige dag wordt er dan nog meer suiker gevormd enz.  Wanneer een paard plotseling heel veel suiker opneemt komt er zoveel suiker in de dikke darm dat de daar aanwezige bacterien die leven van suikers zich als het ware doodgroeien. Hierbij komen gifstoffen vrij die vervolgens via het bloed in de bloedvaatjes van de hoefwand terecht komen.

Hoefbevangenheid kan dus veroorzaakt worden door een overvloedige opname van fructanen (= suikers in het gras), door het eten van heel veel krachtvoer (ook suikers) maar ook door het vrijkomen van chemische toxinen uit bijvoorbeeld de darm of de baarmoeder (bv bij ernstige koliek of baarmoederontsteking). Ook het toedienen van bepaalde medicijnen kan hoefbevangenheid veroorzaken.

Insulineresistentie

Naast een plotselinge grote opname van suikers komt een regelmatig te hoge suikeropname veel vaker voor als oorzaak van hoefbevangenheid. Deze aandoening is vergelijkbaar met suikerziekte type 2 bij mensen. Het gaat hierbij om een stofwisselingsziekte; Equine Metabool Syndroom (EMS). EMS berust op een langdurige verstrekking van te veel suikers waardoor de glucosespiegel in het bloed stijgt. Als gevolg hiervan gaat de alvleesklier insuline produceren, met behulp van insuline nemen de lichaamscellen glucose op uit het bloed, hierdoor daalt de glucosespiegel weer. Duurt deze insulinestijging echter te lang, dan worden de cellen minder gevoelig voor insuline. Dit noemen we 'insulineresistentie'. Dan moet er dus, om hetzelfde effect te bereiken, meer insuline geproduceerd worden. Paarden met EMS lopen op den duur het risico dat de geproduceerde insuline niet meer in staat is de glucosespiegel voldoende naar beneden te brengen, met hoefbevangenheid tot gevolg.

Uit onderzoek in de VS blijkt dat insulineresistentie kan worden vastgesteld door het meten van de hoeveelheid insuline in het bloed nadat het paard 12 uur geen suikerrijk krachtvoer of gras heeft gegeten.

Insulineresistentie is te genezen als de voeding (lagere suikergift) en training (minimaal 1 uur per dag) worden aangepast. EMS gaat meestal gepaard met overgewicht. Bij bepaalde rassen, mn Welsh pony's, Cobs, Shetlanders, New Foresters en Ijslanders komt insulineresistentie beduidend vaker voor.

Symptomen

Symptomen van hoefbevangenheid zijn kreupelheid, gewicht verplaatsen van het ene op het andere voorbeen, opwippen van de toon tijdens lopen, verhoogde gevoeligheid van de hoef bij visitatie/percussie, digitale pols en in ernstige gevallen een verhoogde hartslag en geen eetlust.

Behandeling

Een hoefbevangen paard/pony moet zo min mogelijk verplaatst worden. Hij staat het meest comfortabel in natte zand/modder. De behandeling bestaat uit pijnstilling, bloedverdunners, gelimiteerd voeren en (stal-)rust. In het acute stadium moet de hoefijzers worden verwijderd. Later kan eventueel een aangepast hoefbeslag worden aangelegd.

Met behulp van rontgenfoto's kan bekeken worden of het hoefbeen al dan niet gekanteld en/of gezakt is. Dit is van belang voor de prognose van de pony/het paard.

Hoefbevangenheid is een spoedgeval! Hoe sneller het paard behandeld wordt, hoe kleiner de kans op blijvende schade!